Van haptonomie naar tastzintuiglijk

(interview met Anneke Schmidt 2018)

Ik ben destijds in de jaren 80 begonnen met de haptonomie. Haptonomie betekent eigenlijk dat je werkt in de wetmatigheid van de tast. Hapsis is tast(gevoel) en nomos is wet. Het betreft zo de wetmatigheden van de tast en op zichzelf is dat wel een adequate benaming, want je werkt ook met, zeg maar, verifieerbare gegevens die in het tastgevoel zitten. Als je het voorbeeld neemt van een haptonomische handeling, die benoemd wordt als het 'stellen' of 'aanreiken' van de benen -dat je met je handen over de benen een aantal keren een aanraking hebt, dan wordt dat been lichter om te tillen. Niet in kilo’s, maar wel in het tillen, dan wordt het levend gewicht. En dat kun je herhalen, dat kun je verifiëren; het is niet zo dat bij de één het been zwaarder wordt en bij de ander lichter. Nee het wordt altijd lichter en dat heeft te maken met een wetmatigheid in de tast. Dus als je iemand aanraakt en het zenuwstelsel gaat als het ware naar die aanraking toe, dan wordt het lichaamsdeel dat je aanraakt lichter en nooit zwaarder.

Zo ben ik in die wereld begonnen..., als ik iemand aanraak dan gebeurt er kennelijk iets met die iemand en natuurlijk...ook met mij! Dat betekent niet alleen dat je feitelijk zwaarder... of lichter wordt, of zoiets: er is ook een beleving in die aanraking. Dus toen dacht ik min of meer verbaasd: ga ik nu met die beleving bezig of blijf ik bij die aanraking als 'haptische wetmatigheid'? Maar ja, beleving kent geen verifieerbare herhaalbare wetmatigheid. Zo kwam ik er op om een k achter haptonomie te zetten, haptonomiek in plaats van haptonomie. De leer en de kunde. Dat onderscheid kennen we ook in de pedagogiek en de pedagogie. Pedagogie is de leer en de pedagogiek is de kunde. Ik dacht, laat me dan op de kundigheid insteken. Zo heb ik dat toen een beetje gedacht en ben ik het haptonomiek gaan noemen in plaats van haptonomie.

En in de loop van de jaren is het toch zo geworden dat die kunde een beetje is verdwenen, want dat suggereert ook een zekere maakbaarheid, en dat kan soms ook, maar daar was ik niet meer zo op uit. Het ging mij meer over, ja... wat er in de aanraking dan aan beleving gebeurt. Dus ik praat nu eigenlijk liever niet meer over haptonomie of haptonomiek. Al noem ik mezelf dan nog wel haptotherapeut, maar goed, dat is ook omdat het dan bekend klinkt. Ik praat nu liever over het tastzintuiglijke, waarin tegelijkertijd de wetmatigheid én de belichaamde ervaring zich voordoen .

Dat is in die zin neutraler omdat het tastzintuiglijke alle aspecten van het tastzintuig laat staan, want aanraken of tasten is altijd ook geraakt worden. Dat kán niet anders. Want als je iets of iemand aanraakt word je ook geraakt, dik of dun, altijd. Het is een gegeven. Dus het tastzintuiglijke is veel meer dan de wetmatigheid of de kunde. (Anneke:)...en in die zin dus minder genormeerd.  

Ja! Haptonomie in de zin van wetmatigheid  lijkt genormeerder, want dat suggereert ook een soort van maakbare oplossing, en ik ben in mijn praktijk niet bezig met oplossingen, ik ben bezig met, ja wat ik dan probeer te zeggen klinkt meestal wat vaag. Zo wordt dat tenminste gehoord; maar ik ga uit van een actieve passiviteit of andersom, een passieve activiteit. Het is maar net waar je begint, wat betekent dat het lichaam zichzelf aandient zoals het zich belichaamd aandient. En niet is of doet wat jij er bij bedenkt, en zeker niet zoals jij het 'duidt' (!), want als ik aangeraakt word en ik word geraakt dan kan ik niet van te voren zeggen van 'nou, laat me nou eens zo geraakt worden' of als Anneke mij aanraakt dan ga ik zo en zo dat beleven... Jammer maar helaas dat kan niet, zo werkt het niet. Dat kan niet ingevuld worden, dat gebeurt gewoon, dat is een gegeven beleving. Mijn lichaam is dan actief in de beleving, een innerlijk roersel, zoals we dat dan wel noemen, doet zich voor in de beleving. Een innerlijk roersel dat zich voordoet. Als ik even terugkom op de geboorte: Als je geboren wordt, dan word je in relatie gesteld. Zo word je ook in een aanraking gesteld. Dus je zou kunnen zeggen, maar dat is nu weer een groot woord en dat mag je ook wel overslaan, maar ik vind dat mooi:  je wordt elk moment geboren.